आज सूर्यग्रहण

by rn Fri Aug 1, 2008 3:45 pm NST

शुक्रबार नेपाली समय अनुसार दिउँसो १ बजेर ४९ मिनेट ७ सेकेण्डबाट खण्डग्रास सूर्यग्रहण सुरु हनेछ । क्यानडाको पूर्वउत्तरबाट सुरु हुने ग्रहण नेपाली समयअनुसार साँझ ६ बजेर २३ मिनेट २८ सेकेण्डमा बंगालको खाडीको मध्य भागमा अन्त्य हुनेछ । क्यानडाबाट सुरु भएको खग्रास सूर्य ग्रहण रुस मंगोलिया र चीनका विभिन्न भाग हुँदै चीनको झ्यान र संघाईको बीचमा पुगेर अन्त्य हुनेछ ।

यस पटकको ग्रहणमा पृथ्व्ाीबाट सूर्यलाई देखिने कोणीय ब्यास ठूलो हुने हुदा आकाशको पनि केही भाग ढाक्नेछ । खग्रास सूर्यग्रहण अर्थात् सूर्यलाई छायाँले पूरै छोपेको दृश्य भने क्यानडाको पूर्वी तटीय क्षेत्रमा नेपाली समय अनुसार दिउँसो ३ बजेर ०६ मिनेट जाँदा सुरु भएर रुस मंगोलिया र चीनको विभिन्न भाग हुँदै चीनको झ्यान र संघाईको बीचमा पुगेर साँझ ५ बजेर ६ मिनेटमा अन्त्य हुनेछ । यस बाहेक सूर्य ग्रहण देखिने अन्य भागमा भने खण्डग्रास ग्रहण हुनेछ । यस पटकको ग्रहणमा पृथ्वीबाट सूर्यलाई देखिने कोणीय व्यासभन्दा चन्द्रमा देखिने कोणीय व्यास ठूलो हुने हुँदा आकासको पनि केही भाग ढाक्छ । त्यसैले यो ग्रहणलाई खग्रास सूर्य ग्रहणको यथार्थ नमूना मान्न सकिन्छ । नेपालबाट पनि यो खण्डग्रास सूर्यग्रहणलाई हेर्न सकिनेछ तर हेर्नका लागी धेरै होसियारी अपनाउनु पर्नैछ । नत्र निकै जोखिम बेहोर्नू पर्नेछ । होस पुर् याउनु होस है सूर्य ग्रहणलाई खाली आखाले हेर्न नै हुनैन त्यस्तै बाईनाकुलर वा टेलिस्कोप प्रयोग गरेर पनि सुर्य ग्रहणलाई हेर्न हुदैन । यी कुरामा होस नगर्दा आखाको ज्योती सदाका लागी गुम्न सक्छ । यसै गरी एक्स रे प्लेट ध्वास्ााे लगाएको ऐना चस्मा तथा पानीमा समेत सूर्यको प्रतिबिम्बलाई अबलोकन नगर्न सचेत गराईएको छ । तर तपाई संग हिमाल आरोहणमा प्रयोग गरिने बिशेष प्रकारको गाढा रंगको धातु लेपन भएको चश्मा छ भने त्यस बाट सूर्यग्रहण हेर्न सक्नुहुनेछ । नेपाल लगायत विश्वका कैयौं देशमा सूर्यग्रहणका सम्बन्धमा विभिन्न रुढिवादी सोचहरु पनि रहेको पाइन्छ । तर वैज्ञानिक रुपमा यसको कुनै अर्थ छैन । वैज्ञानिकहरु सूर्यग्रहणको यो प्रकि्रयालाई सामान्य भन्दछन् । सूर्य र पृथ्वीको बीचमा चन्द्रमा पर्दा त्यसको छायाँका कारण सूर्यग्रहण हुने भएको हुँदा कुनै व्यक्तिको छायाँ अर्कोमा पर्दा जे असर देखिन्छ त्यही असर मात्र हुने विज्ञहरुको भनाई छ । तर हाम्रो समाजमा सूर्यग्रहणलाई दलितहरुसँग जोडेर हेर्ने गरिन्थ्यो । अहिले भने यस्तो सोचाईमा विस्तारै परिवर्तन आइरहेको छ । विगतमा सूर्यग्रहणका बेलामा केही खान नहुने लगायतका मान्यता रहेका थिए ।

यो त भयो परम्परागत सोचाई अनि सूर्य ग्रहणलाई हेर्दा अपनाउनुपर्ने होसियारी । अब जानकारी लिउँ नेपालमा देखिने यसपटकको सूर्यग्रहणको समयका बारेमा । सूर्यग्रहण नेपालको सुदूर पश्चिम उत्तर सिमाना दार्चुला जिल्लामा दिउँसो ४ बजेर १६ मिनेटमा सुरु भएर दक्षिण भागबाट साँझ ६ बजेर १४ मिनेटमा अन्त्य हुनेछ । नेपालबाट सूर्यग्रहण देिखंदा सूर्यको ५४ देखि ६४ भाग मात्र देखिनेछ भने अन्य भाग कालो देखिनेछ । नेपालमा लगभग एक घण्टा ५० मिनेटसम्म ग्रहण लाग्नेछ । नेपालमा सबैभन्दा पहिला चन्द्रगढीमा ४ बजेर २४ मिनेट ४७ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १३ मिनेट ४९ सेकेण्डसम्म सूर्यग्रहण देखिनेछ । त्यसपछि विराटनगरमा ४ बजेर २४ मिनेट ५६ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १४ मिनेट ५ सेकेण्डसम्म जनकपुरमा ४ बजेर २४ मिनेट १८ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १४ मिनेट १ सेकेण्डसम्म सूर्यग्रहण देखिनेछ । त्यस्तै काठमाडौंमा ४ बजेर २२ मिनेट ८ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १३ मिनेट १ सेकेण्डसम्म पोखरामा ४ बजेर २० मिनेट ५१ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १२ मिनेट ३४ सेकेण्डसम्म र नेपालगाजमा ४ बजेर २४ मिनेट ५८ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १४ मिनेट ५४ सेकेण्डसम्म सूर्यग्रहण लाग्नेछ । नेपालबाट देखिने सबै सूर्यग्रहण खण्डग्रास सूर्यग्रहण नै हुन् । खग्रास सूर्यग्रहण भने चीन लगायत केही देशहरुबाट देखिनेछ । नेपालमा लाग्ने खण्डग्रास सूर्यग्रहण महेन्द्रनगरमा ४ बजेर १८ मिनेट २९ सेकेण्डदेखि ६ बजेर ११ मिनेट ४६ सेकेण्डसम्म देखिने पनि वैज्ञानिकहरुले बताएका छन् । यस पटक लाग्ने सूर्यग्रहणको अमेरिकी अन्तरीक्ष एजेन्सी नासाले प्रत्यक्ष प्रशारण गर्ने भएको छ । यसको निम्ति सम्पूर्ण तयारी पूरा भइसकेको नासाले जनाएको छ । सूर्य ग्रहणको प्रत्यक्ष प्रशारण हेर्नका लागि तपाईले नासा टिभी र वेभसाईट डब्लु डब्लु डब्लु डट एनएएसए डट जीओभी डटमा लगअन गर्नुपर्नेछ । सूर्यलाई पृथ्वीले घुम्ने क्रममा बीचमा चन्द्रमाको छायाँ पर्न गई सूर्य ग्रहण लाग्ने गर्दछ । सूर्य पृथ्बीबाट लगधग १५ करोड किलो मिटर टाडा रहेको छ भनेपृथ्बीभन्दा १०९ गुना ठुलो रहेको छ । सूर्य र पृथ्वीको बीचमा चद्रमा आएर पृथ्वीमा पर्ने सूर्यको प्रकाशलाई पूर्ण वा आशिक रुपमा छेकेमा अर्थात चद्रमाको छाया पृथ्वीमा पर्न गएमा छाया परेको स्थानमा सूर्यग्रहण लाग्ने गर्देछ ।

नेपालमा खण्डग्रास सूर्यग्रहण
चन्द्रगढीमा ४ बजेर २४ मिनेट ४७ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १३ मिनेट ४९ सेकेण्डसम्म
विराटनगरमा ४ बजेर २४ मिनेट ५६ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १४ मिनेट ५ सेकेण्डसम्म
जनकपुरमा ४ बजेर २४ मिनेट १८ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १४ मिनेट १ सेकेण्डसम्म
काठमाडौंमा ४ बजेर २२ मिनेट ८ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १३ मिनेट १ सेकेण्डसम्म
पोखरामा ४ बजेर २० मिनेट ५१ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १२ मिनेट ३४ सेकेण्डसम्म
नेपालगाजमा ४ बजेर २४ मिनेट ५८ सेकेण्डदेखि ६ बजेर १४ मिनेट ५४ सेकेण्डसम्म
महेन्द्रनगरमा ४ बजेर १८ मिनेट २९ सेकेण्डदेखि ६ बजेर ११ मिनेट ४६ सेकेण्डसम्म